Energiewet · Energiebesluit · Energieregeling · EU-recht · ACM-codes
Wie doet wat op de Nederlandse elektriciteitsmarkt?
Wie beheert het net, wie levert de stroom en wie zorgt dat vraag en aanbod in balans blijven? Stroommarktgids zet de belangrijkste rollen op de Nederlandse elektriciteitsmarkt en hun wettelijke taken op een rij, met korte toelichtingen en links naar de geldende wet- en regelgeving.
Dit is een redactionele selectie van de belangrijkste taken, geen uitputtend overzicht. Verplichtingen volgen ook uit codes, Europese regels en uitvoeringsafspraken die hier niet allemaal staan. Bij verschillen is de officiële tekst leidend.
Klik op een artikel om een korte toelichting en een link naar de officiële wettekst te openen. Wet Energiewet, Besluit Energiebesluit (algemene maatregel van bestuur), MR Energieregeling (ministeriële regeling), EU Europese regelgeving, Code ACM-codes. Niet elk artikel is een taakopdracht: het ene geeft de grondslag voor een taak, het andere werkt die uit, definieert een begrip of geeft het Europese kader. De toelichtingen zijn statisch: de pagina haalt geen wetswijzigingen of wetteksten automatisch op.
Het elektriciteitssysteem werkt in drie lagen, elk met eigen spelers en regels. Stroom, geld en gegevens volgen daarbij elk hun eigen route: de stroom gaat via het net naar de afnemer, contracten bepalen wie waarvoor betaalt, en meetgegevens verbinden die twee.
De minister wijst de netbeheerders aan en is verantwoordelijk voor de wet- en regelgeving, zoals het Energiebesluit en de Energieregeling. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) verleent leveringsvergunningen, keurt de codes van de netbeheerders goed, stelt de tariefmethode vast en houdt toezicht.
Producenten, handelaren en leveranciers verhandelen stroom op de groothandelsmarkt, van jaren vooruit tot kort voor levering. Leveranciers verkopen die door aan afnemers. Op elk allocatiepunt, het punt waaraan invoeding of afname wordt toegerekend, is een balanceringsverantwoordelijke partij (BRP) financieel verantwoordelijk voor afwijkingen van het programma: de onbalans.
Producenten voeden stroom in. De transmissiesysteembeheerder (TSB) transporteert die over het net van 110 kV en hoger, de regionale netbeheerders verdelen hem over het net daaronder naar de aansluitingen (art. 1.1 Ew). Netbeheerders zijn gereguleerde monopolisten: ze produceren en leveren niet. Ze sluiten aan, meten bij kleine aansluitingen en houden registers bij. Bij grote aansluitingen meet een erkende meetverantwoordelijke partij; Het Normo ontsluit de gegevens.
De TSB brengt net en markt samen: hij bewaakt de balans en verrekent afwijkingen met de BRP’s per onbalansverrekeningsperiode, nu een kwartier. De nummers verwijzen naar de stromen onder het schema; het label zegt om wat voor stroom het gaat: geld en contract gegevens fysiek. Klik op een rol om naar de taken te gaan.
Begrippen met directe verwijzing naar artikel 1.1 van de geldende Energiewet. Klik op een begrip voor de link naar de exacte juridische definitie bij de officiële bron.
Voor Nederlandse wetgeving verwijst elke kaart naar de op dat moment geldende geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl. De datum van bijwerking is géén garantie dat de tekst op een latere datum nog actueel is.
De bestaande Energiewet (art. 2.30) vereist in 2026 nog dat deelnemers energiedelen via een leverancier die dit aanbiedt. Richtlijn (EU) 2019/944, artikel 15 bis (toegevoegd door Richtlijn 2024/1711), stelt een ruimer recht op energiedelen voorop; de implementatie daarvan is op 17 november 2026 nog in behandeling. Artikel 21, lid 4, van RED II bevat daarnaast een specifiek recht voor gezamenlijk zelfverbruik in hetzelfde gebouw, ook in appartementsgebouwen. Verwar deze EU-rechten niet met reeds operationele Nederlandse allocatie- en contractprocessen. Zie ook de taak Energie delen onder Rond de markt.
De gids is een redactionele selectie van taken, gebaseerd op de Energiewet, het Energiebesluit, de Energieregeling, Europese regels en de ACM-codes. De toelichtingen vatten de memorie van toelichting, de nota van toelichting en de toelichting bij de regeling samen; waar zo’n toelichting ontbreekt, staat dat bij het artikel. Ze maken de regels toegankelijk, maar zijn niet de volledige wettekst: bij verschillen is de officiële tekst leidend. Regels die nog in voorbereiding zijn, worden als zodanig aangeduid. Het ketenschema is een eigen vereenvoudiging. Links naar de oorspronkelijke EU-publicatie in plaats van de geconsolideerde tekst zijn in de bronnenlijst aangegeven.
Dit is het leveranciersmodel voor kleine aansluitingen. De afnemer heeft ook een aansluit- en transportovereenkomst met de netbeheerder, maar de leverancier faciliteert die (art. 2.28) en stuurt klachten over het net door (art. 2.29). De meetgegevens komen van de regionale netbeheerder (art. 3.57) of, bij een meter zonder communicatie, van de leverancier zelf (art. 2.54).
De BRP meldt de TSB per kwartier zijn verwachte invoeding, afname en handel.
EB GL 17 · Ew 1.1 ‘elektriciteitsprogramma’De BRP handelt intraday en past zijn programma’s aan tot de gate-sluitingstijd.
EB GL 17 lid 3 en 4De TSB zet balanceringsenergie in van aanbieders van balanceringsdiensten (BSP’s).
Ew 3.49 · Vo 6Regionale netbeheerders leveren de gealloceerde meetdata. De TSB berekent per kwartier de afwijking van het programma en rekent af tegen de onbalansprijs.
Ew 3.49 lid 2 · EB GL 52–55Rekenvoorbeeld. Een BRP met alleen afname in zijn portfolio heeft voor elk kwartier van één uur 10 MWh geprogrammeerd. De gemeten afname wijkt af.
Neemt het portfolio meer af dan geprogrammeerd, dan heeft de BRP een tekort. Neemt het minder af, dan heeft hij een overschot. De TSB verrekent elke afwijking per kwartier tegen de onbalansprijs van dat kwartier.
De cijfers zijn een voorbeeld.