Energiewet · Energiebesluit · Energieregeling · EU-recht · ACM-codes

Stroommarktgids

Wie doet wat op de Nederlandse elektriciteitsmarkt?

Wie beheert het net, wie levert de stroom en wie zorgt dat vraag en aanbod in balans blijven? Stroommarktgids zet de belangrijkste rollen op de Nederlandse elektriciteitsmarkt en hun wettelijke taken op een rij, met korte toelichtingen en links naar de geldende wet- en regelgeving.

Dit is een redactionele selectie van de belangrijkste taken, geen uitputtend overzicht. Verplichtingen volgen ook uit codes, Europese regels en uitvoeringsafspraken die hier niet allemaal staan. Bij verschillen is de officiële tekst leidend.

Nederland geconsolideerde, geldende versies via wetten.nl Wet, besluit en regeling per taak gekoppeld EU richtlijnen en verordeningen Bijgewerkt 17 november 2026

Klik op een artikel om een korte toelichting en een link naar de officiële wettekst te openen. Wet Energiewet, Besluit Energiebesluit (algemene maatregel van bestuur), MR Energieregeling (ministeriële regeling), EU Europese regelgeving, Code ACM-codes. Niet elk artikel is een taakopdracht: het ene geeft de grondslag voor een taak, het andere werkt die uit, definieert een begrip of geeft het Europese kader. De toelichtingen zijn statisch: de pagina haalt geen wetswijzigingen of wetteksten automatisch op.

De keten in drie lagen

Het elektriciteitssysteem werkt in drie lagen, elk met eigen spelers en regels. Stroom, geld en gegevens volgen daarbij elk hun eigen route: de stroom gaat via het net naar de afnemer, contracten bepalen wie waarvoor betaalt, en meetgegevens verbinden die twee.

Systeem

De minister wijst de netbeheerders aan en is verantwoordelijk voor de wet- en regelgeving, zoals het Energiebesluit en de Energieregeling. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) verleent leveringsvergunningen, keurt de codes van de netbeheerders goed, stelt de tariefmethode vast en houdt toezicht.

Markt

Producenten, handelaren en leveranciers verhandelen stroom op de groothandelsmarkt, van jaren vooruit tot kort voor levering. Leveranciers verkopen die door aan afnemers. Op elk allocatiepunt, het punt waaraan invoeding of afname wordt toegerekend, is een balanceringsverantwoordelijke partij (BRP) financieel verantwoordelijk voor afwijkingen van het programma: de onbalans.

Net

Producenten voeden stroom in. De transmissiesysteembeheerder (TSB) transporteert die over het net van 110 kV en hoger, de regionale netbeheerders verdelen hem over het net daaronder naar de aansluitingen (art. 1.1 Ew). Netbeheerders zijn gereguleerde monopolisten: ze produceren en leveren niet. Ze sluiten aan, meten bij kleine aansluitingen en houden registers bij. Bij grote aansluitingen meet een erkende meetverantwoordelijke partij; Het Normo ontsluit de gegevens.

De TSB brengt net en markt samen: hij bewaakt de balans en verrekent afwijkingen met de BRP’s per onbalansverrekeningsperiode, nu een kwartier. De nummers verwijzen naar de stromen onder het schema; het label zegt om wat voor stroom het gaat: geld en contract gegevens fysiek. Klik op een rol om naar de taken te gaan.

Ketenschema met links naar de rollen Systeemlaag met minister en ACM; marktlaag met groothandelsmarkt, BRP en leverancier; netlaag met producent, TSB, regionale netbeheerder, aansluiting met meter en afnemer, verbonden door zeven genummerde stromen. Elke rol verwijst naar de bijbehorende sectie op deze pagina. Autoriteit Consument en Markt leveringsvergunning 2.18 · codes 3.121 · tariefmethode 3.108 · toezicht 5.1 Producent aansluiten 3.38 TSB ≥ 110 kV Ew 3.25 · 3.26 · 3.46 · 3.49 Regionale netbeheerder < 110 kV Ew 3.25 · 3.29 · 3.51 · 3.57 Aansluiting en meter 3.43 · 3.44 Afnemer keuzevrijheid 2.1 Groothandels- markt BRP balancerings- verantwoordelijke Leverancier
  1. geld en contractProducenten verkopen hun stroom op de groothandelsmarkt, via de beurs of bilateraal.
  2. geld en contractLeveranciers kopen in op de groothandelsmarkt of direct bij producenten.
  3. geld en contractDe leverancier regelt dat op elk allocatiepunt van zijn klanten een BRP actief is, zelf of via een andere BRP. Ew 2.42 · Vo 5
  4. gegevensgeld en contractDe BRP meldt de TSB vooraf zijn programma: de geplande invoeding, afname en handel. Hij is financieel verantwoordelijk voor afwijkingen. De TSB stelt de onbalans vast en verrekent die per onbalansverrekeningsperiode, nu een kwartier. Ew 3.49 · EB GL 17, 52–55
  5. geld en contractDe afnemer kiest zelf zijn leverancier. Bij een kleine aansluiting krijgt hij één rekening, met het nettarief dat de leverancier voor de netbeheerder int. Bij een grote aansluiting rekent hij de netkosten rechtstreeks af met de netbeheerder. Ew 2.1 · 2.27
  6. geld en contractgegevensBij kleine aansluitingen int de leverancier het nettarief voor de regionale netbeheerder. Die levert de meetgegevens. Ew 2.27 · 3.57 · 4.9
  7. fysiekgegevensDe TSB en de regionale netbeheerders werken samen en delen gegevens. De regionale netbeheerder faciliteert de afhandeling van de balancering. Ew 3.24 · 3.49 lid 2
Rollen in het fysieke domein. Bron: De Argumentenfabriek, Zó werkt energie in Nederland (2025), CC BY-NC-ND.
Rollen op en rond de elektriciteitsmarkt. Bron: De Argumentenfabriek, Zó werkt energie in Nederland (2025), CC BY-NC-ND.

Begrippen uit de Energiewet

Begrippen met directe verwijzing naar artikel 1.1 van de geldende Energiewet. Klik op een begrip voor de link naar de exacte juridische definitie bij de officiële bron.

Officiële bronnen en peildatum

Voor Nederlandse wetgeving verwijst elke kaart naar de op dat moment geldende geconsolideerde tekst op wetten.overheid.nl. De datum van bijwerking is géén garantie dat de tekst op een latere datum nog actueel is.

Let op bij energiedelen

De bestaande Energiewet (art. 2.30) vereist in 2026 nog dat deelnemers energiedelen via een leverancier die dit aanbiedt. Richtlijn (EU) 2019/944, artikel 15 bis (toegevoegd door Richtlijn 2024/1711), stelt een ruimer recht op energiedelen voorop; de implementatie daarvan is op 17 november 2026 nog in behandeling. Artikel 21, lid 4, van RED II bevat daarnaast een specifiek recht voor gezamenlijk zelfverbruik in hetzelfde gebouw, ook in appartementsgebouwen. Verwar deze EU-rechten niet met reeds operationele Nederlandse allocatie- en contractprocessen. Zie ook de taak Energie delen onder Rond de markt.

  1. Energiewet – geldende geconsolideerde tekst (BWBR0050714) Wet · geraadpleegd op 17 november 2026
  2. Energiebesluit – geldende geconsolideerde tekst (BWBR0051745) AMvB
  3. Energieregeling – geldende geconsolideerde tekst (BWBR0051774) Ministeriële regeling
  4. Systeemcode elektriciteit 2026 – geldende tekst (BWBR0052336) ACM-code, met onder meer BRP-zekerheidstelling
  5. Energiebesluit met nota van toelichting, Stb. 2025, 347 basis voor de toelichtingen bij het Energiebesluit
  6. Energieregeling met toelichting, Stcrt. 2025, 37730 basis voor de toelichtingen bij de Energieregeling
  7. ACM-besluit Systeemcode elektriciteit 2026, Stcrt. 2026, 4089 en ACM-ontwerpbesluit zekerheidstelling BRP’s (25 augustus 2026)
  8. Aanwijzing gegevensuitwisselingsentiteit onder de Wet digitale overheid, Stcrt. 2026, 15359 Beheerder Afsprakenstelsel B.V., handelsnaam Het Normo
  9. ACM – uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets Regeling gegevensuitwisseling Energiewet (29-10-2026) en brief van 13 oktober 2026 rol van Het Normo en EDSN, overgang en verwachte inwerkingtreding
  10. Memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Energiewet (versie Raad van State) basis voor de toelichtingen bij de Energiewet-artikelen; de artikelnummering van het wetsvoorstel wijkt soms af en wordt dan per artikel vermeld
  11. Richtlijn (EU) 2019/944, geconsolideerd 12-10-2025 met art. 15 bis inzake energiedelen
  12. Richtlijn (EU) 2018/2001 (RED II), geconsolideerd 16-07-2024 art. 21, lid 4: gezamenlijk zelfverbruik binnen gebouwen
  13. Verordening (EU) 2019/943, geconsolideerd 16-07-2024
  14. Verordening (EU) 2017/2195 (EB GL), geconsolideerd 19-06-2022 de artikellinks gaan naar de oorspronkelijke PB-tekst, omdat de geconsolideerde versie geen artikelankers heeft
  15. Verordening (EU) 2015/1222 (CACM), geconsolideerd 15-03-2021 aanwijzing en taken van NEMO’s; artikellinks naar de oorspronkelijke PB-tekst
  16. Verordening (EU) nr. 1227/2011 (REMIT), geconsolideerd 05-02-2025 integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt
  17. ACM – goedkeuring producten day-ahead EPEX SPOT en NEMO-besluit Nord Pool Spot (2015) NEMO’s in Nederland
  18. Overheid.nl – status implementatie Richtlijn (EU) 2024/1711 hangende implementatie en overgangsrecht
  19. Rijksoverheid – salderingsregeling eindigt op 1 januari 2027
  20. De Argumentenfabriek, Zó werkt energie in Nederland (2025) afbeeldingen ongewijzigd, CC BY-NC-ND, met bronvermelding. Licentievoorwaarden blijven gelden.

Werkwijze

De gids is een redactionele selectie van taken, gebaseerd op de Energiewet, het Energiebesluit, de Energieregeling, Europese regels en de ACM-codes. De toelichtingen vatten de memorie van toelichting, de nota van toelichting en de toelichting bij de regeling samen; waar zo’n toelichting ontbreekt, staat dat bij het artikel. Ze maken de regels toegankelijk, maar zijn niet de volledige wettekst: bij verschillen is de officiële tekst leidend. Regels die nog in voorbereiding zijn, worden als zodanig aangeduid. Het ketenschema is een eigen vereenvoudiging. Links naar de oorspronkelijke EU-publicatie in plaats van de geconsolideerde tekst zijn in de bronnenlijst aangegeven.

Bijgewerkt